موانع الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی

موانع الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی

نویسنده : علی ویس کرمی – مدرس دانشگاه

سازمان تجارت جهانی (World Trade Organization) با علامت اختصاری WTO یک سازمان بین‌المللی است که با هدف گسترش تجارت خارجی و تنظیم قوانین جهانی تجارت در سطح بین الملل به وجود آمده است این سازمان در سال ۱۹۹۵ تشکیل وجایگزین موافقت نامه عمومی تعرفه وتجارت « “General Agreement on Tariffs and Trade » یا همان– گات -(GATT) گردید. موافقتنامه گات در اصل بخشی از یک پیش نویس منشور سازمان تجارت بین‌المللی بوده که توسط Bretton-Woods تنظیم شده است، که پس از جنگ جهانی، همراه با صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی معرفی شد و مشتمل است بر ۳۸ ماده و ۴ فصل که در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۷ بین ۲۳ کشور عمدتاً پیشرفته و صنعتی به امضا رسید.اما اعضای این موافقت نامه تا سال ۱۹۹۴ که پایان حیات آن بود به حدود ۱۲۳ کشور افزایش یافت . گات یکی از مؤسسات تخصصی وابسته به سازمان ملل بود. وکشورهای عضو آن به‌عنوان طرف‌های متعاهد از طریق مذاکرات چندجانبه ادواری اقدام به وضع قوانین محدود کننده ی عوارض گمرکی و اتخاذ تصمیمات و سیاست‌گذاری‌های کلان در خصوص دادن امتیازات تجاری و تعرفه ای به یکدیگر می کردند. هرچند گات توانست حدود نیم قرن به‌عنوان تنها کارگزار تجارت جهانی، پیشرفت های مهمی در زمینه ی آزادسازی تجاری و گسترش تجارت و … به دست بیاورد امانداشتن شخصیت حقوقی مستقل وگسترش زمینه‌های متنوع تجارت جهانی وبعضی دلایل دیگرباعث شد اعضای گات در سال ۱۹۹۴ و در چارچوب یک سری مذاکرات طولانی (دور اروگوئه)، تصمیم به تأسیس سازمان تجارت جهانی (WTO) بگیرند به این ترتیب در سال ۱۹۹۵ این سازمان مهم در شهر ژنو سوییس با هدف گسترش تجارت خارجی و تسهیل تجارت بین کشورها از طریق ایجاد شرایط منصفانه و عادلانه برای رقابت در سطح بین المللی تأسیس شد سازمانی که امروزه بیش از ۱۶۰ عضو دارد وبیش از ۹۰درصد از تجارت جهانی را در اختیار دارد.سازمان تجارت جهانی از طریق تشویق وترغیب کشورها به مذاکره برای کاهش تعرفه ها و رفع سایر موانع تجارت و همچنین وضع قواعد مشترک در مورد تجارت کالاها و خدمات و هماهنگ کردن قوانین، مقررات و رویه های ملی خود با مفاد موافقت نامه های سازمان تجارت جهانی ، باعث تسهیل در تجارت کالا وخدمات و از بین بردن موانع تجارت وصادرات و واردات جهانی می گردد. اهدافی که سازمان تجارت جهانی برای خود تعریف کرده‌است بدین شرح می‌باشد : ارتقای سطح زندگی ،تامین اشتغال کامل در کشورهای عضو ، توسعه تولید و تجارت و بهره‌وری بهینه از منابع جهانی ، دستیابی به توسعه پایدار با بهره‌برداری بهینه از منابع ،حفظ محیط زیست وافزایش سهم کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه یافته از رشد تجارت بین‌المللی. باستناد ماده ۴ اساسنامه WTO ، ارکان این سازمان عبارتند از: کنفرانس وزیران، شورای عمومی، رکن حل اختلاف، رکن بررسی خط مشی تجاری و شوراها. بالاترین رکن سازمان تجارت جهانی کنفرانس وزیران است است و نمایندگان همه اعضا را دربر می‌گیرد. اختیارات کنفرانس وزیران عبارت است از: محقق ساختن کارکردهای سازمان، اتخاذ اقدام‌های لازم در این راستا و تصمیم‌گیری در زمینه توافقنامه‌های تجارت چندجانبه در صورت درخواست هریک از اعضا . شورای عمومی نیز مسئول ارتباط و همکاری سازمان تجارت جهانی با سایر سازمان‌های بین‌المللی بوده و تصویب مقررات مالی و بودجه سالانه سازمان را برعهده دارد و حقوق عضویت هریک از اعضا را نیز تعیین می‌کند. مهم ترین وظیفه ی رکن بررسی خط مشی تجاری ، بررسی خط‌مشی ‌ها و رویه‌های تجاری همه اعضا از لحاظ تاثیر آنها بر نظام چندجانبه تجاری خواهد بود. سازمان جهانی تجارت باستناد بند ۱ ماده ۸ اساسنامه ، دارای شخصیت حقوقی مستقل خواهد بود و هریک از اعضا صلاحیت حقوقی لازم را برای انجام وظایفش به آن اعطا خواهند کرد. همچنین باستناد بند ۱ ماده ۹ این اساسنامه ،سازمان جهانی تجارت رویه تصمیم‌گیری از طریق اجماع را که در گات ۱۹۴۷ دنبال می‌شد، همچنان ادامه خواهد داد .

به هرحال امروزه این سازمان به عنوان یکی از پایه‌های مهم جهانی شدن به ویژه در حوزه اقتصاد به شمار می‌رودبه همین خاطر کشورها سعی دارند با عضویت در آن و با استفاده از امتیازات این سازمان بین‌المللی به توسعه ی همه جانبه بویژه از جهت اقتصادی و صنعتی دست یابند. بالا رفتن جایگاه سیاسی و اقتصادی در سطح جهان، دست رسی به بازارهای جهانی، رونق سرمایه گذاری خارجی در داخل و به تبع آن ا فزایش زمینه های اشتغال و در نهایت حل مشکلات تجارتی موجود با کشورهای دنیا از مزایای پیوستن به این سازمان مهم جهانی به شمار می رود .عضویت در سازمان تجارت جهانی مستلزم پذیرفتن اصول و معاهدات متعددی است که مورد قبول کشورهای عضو قرار گرفته‌است. این مراحل شامل تقاضای عضویت، پذیرش درخواست (الحاق به عنوان عضو ناظر)، تدوین گزارش سیاست‌های تجاری کشور، تشکیل گروه کاری الحاق و در نهایت مذاکرات دوجانبه و چندجانبه‌ای به‌منظور تعیین شرایط عضویت و حصول توافق برای الحاق می‌باشد. . تا ۲۶ ژوئن ۲۰۱۴ تعداد ۱۶۰کشور عضو این سازمان شده‌اند. جدیدترین عضو این سازمان یمن محسوب می‌شود کشورهایی همچون ایران، عراق، لیبی، سوریه، بلاروس، الجزایر، بوسنی، صربستان، سودان، ازبکستان و قزاقستان و.. هنوز نتوانسته اند در این سازمان به صورت رسمی عضو شوند . جمهوری اسلامی ایران در موافقتنامه‌تعرفه وتجارت یا همان گات، حضور تقریباً خوب وفعالی داشته‌است اما با اینکه در ۲۶ مه ۲۰۰۵ و بعد از حدود ده سال انتظار به عنوان عضو ناظر سازمان تجارت جهانی پذیرفته شد برای الحاق و عضویت رسمی در این سازمان راه درازی در پیش دارد. از مهم ترین مزایای پیوستن ایران به سازمات تجارت جهانی می توان به تقویت جایگاه ایران در بازارهای بین‌المللی و منطقه‌ای ، توسعه ی اقتصادی ناشی از افزایش تجارت خارجی ، دسترسی بدون تبعیض به بازارهای جهانی و به دست آوردن بازار مناسب برای کالاهای تولیدی ، جذب سرمایه‌گذاری خارجی ، از بین رفتن بسترها و زمینه‌های رانت و انحصار و امتیازات ، توسعه صادرات غیرنفتی ، کاهش فاصله با مقیاس‌های جهانی ، افزایش قدرت رقابت و چانه‌زنی ، جلوگیری از فرار سرمایه ، افزایش کارآمدی قوانین و مقررات اقتصادی ، مقابله با تحریم اقتصادی و سیاسی ،کاهش بحران‌های اقتصادی و…. اشاره کرد همچنین از معایب مهم آن می توان افزایش واردات ، امکان ورشکستگی بنگاه‌های اقتصادی وکارخانجات عمده به دلیل ناکارایی و بهره‌وری پایین ، ضعف کالاهای صنعتی داخل در رقابت با مشابه خارجی ، تشویق مصرف کالاهای خارجی و…اشاره کرد.

در خصوص الحاق به این سازمان ، باستناد ماده ۱۲ اساسنامه هر دولت یا قلمروی گمرکی مجزایی که در اداره روابط تجاری خارجی و سایر امور پیش‌بینی شده در موافقت‌نامه حاضر و موافقت‌نامه‌های تجاری چند‌جانبه خود مختاری کامل داشته باشد، می‌تواند طبق شرایطی که میان آن و سازمان جهانی تجارت مورد توافق قرار می‌گیرد، به موافقت‌نامه حاضر ملحق شود اما همانطور که گفته شد تصمیم گیری در این سازمان به صورت اجماع می باشد بنابراین یکی از مهم ترین شرایط عضویت یک کشور در سازمان تجارت جهانی شرط موافقت تمام کشورهای عضو این سازمان با عضویت جدید یک کشور می باشد. بنابراین پذیرش اعضای جدید در این سازمان باید با اجماع تمامی کشورهای عضو سازمان همراه باشدو در صورت مخالفت یکی از اعضا عضویت کشور تقاضا کننده مورد قبول نمی گردد و یا باصطلاح وتو می گردد.یکی از مهم ترین موانع جمهوری اسلامی ایران برای پیوستن به این سازمان ، مخالفت بعضی از کشورهای قدرتمند عضو این سازمان با جمهوری اسلامی ایران به دلایل سیاسی وبعضاً اقتصادی می باشد از دیگر موانع مهم این الحاق همساز نبودن برخی از قوانین ایران با مقررات این سازمان می باشد به طور مثال باستناد اصل ۴۴ قانون اساسی ، کلیه صنایع بزرگ، صنایع مادر، بازرگانی خارجی، معادن بزرگ، بیمه، بانکداری و …. به صورت مالکیت عمومی در اختیار دولت است این اصل به طور کامل با اصل آزاد سازی تجاری که از جمله اصول حاکم بر سازمان تجارت جهانی است و در مورد پیوستن کشورها به این سازمان مورد توجه قرار می‏گیرد مغایر می باشد یا باستناد اصل ۸۱ قانون اساسی دادن امتیاز تشکیل شرکت‌ها و مؤسسات در امور تجاری، صنعتی، کشاورزی و … به خارجیان مطلقاً ممنوع است این اصل نیز با مقررات سازمان جهانی تجارت که بر اساس آن هر کشور عضو در سازمان تجارت جهانی می‏تواند در دیگر کشورهای عضو سازمان امتیاز تأسیس شرکت داشته باشد مغایر می باشد غیر از این موارد بسیاری از قوانین ایران از جمله قوانین سرمایه گذاری خارجیان ، قوانین بیمه ، قوانین صادرات و واردات و تجارت خارجی ایران در بسیاری زمینه ها با قوانین ومقررات سازمان جهانی تجارت در مغایرت و تضاد می باشند. بنابراین همراه و همساز کردن این قوانین وبه ویژه قانون اساسی به عنوان شالوده قوانین و مقررات عمومی کشور با قوانین ومقررات سازمان تجارت جهانی کاری بس دشوار واز موانع مهم الحاق ایران به WTO می باشد اما به هرحال با عنایت به گسترش روز افزون نقش این سازمان در تجارت جهانی و با توجه به اینکه کشور ما در حال حاضر وارد کننده ی مقادیر زیادی از کالاها و خدمات از کشورهای عضو این سازمان جهانی می باشد و از سوی دیگر صادرکننده نفت و محصولات غیر نفتی به این کشورها نیز می باشد ، همچنین با توجه به اهمیت و نقش تجارت بین المللی در رفاه وآسایش عموم افراد جامعه ، مصلحت اقتضا می کند کشور ما نیز در جهت بهسازی ساختار اقتصادی و رشد اقتصادی کشور نسبت به تنظیم و تصویب قوانین جدید همگام و همساز با قوانین ومقررات تجارت بین المللی برای رفع موانع پیوستن به این سازمان مهم اقدام نماید .

به اشتراک بگذارید :

برای مشاوره حقوقی همین حالا از طریق لینک زیر اقدام کنید

مشاوره حقوقی

مختصری درباره محرا

محرا (MAHRA) مخفف عبارت مرجع حقوقی رسانه ایرانیان است. در این سایت سعی می کنیم از آخرین اطلاعات و اخبار حقوقی ضروری که برای شما مراجعین محترم مورد نیاز است اطلاع رسانی کنیم و نیز چنانچه به مشاوره حقوقی احتیاج داشتید می توانید از طریق ایمیل ما " INFO[DOT]MAHRA[AT]GMAIL[DOT]COM " و یا ارسال سوالات خود به سامانه پیام کوتاه ما به شماره ۳۰۰۰۴۶۵۰۰۰۲۰۰۰ و نیز با تکمیل فرم مشاوره حقوقی پاسخ خود را دریافت کنید.. مشاورین ما از جمله حقودانان متبحری هستند که با توجه به تجربه طولانی مدت علمی و عملی شان می توانند کمک شایانی به حل مشکل حقوقی شما نمایند. این سایت تنها نمونه کوچکی است از آنچه که در چند ماه آینده از آن رونمایی خواهیم کرد و داعیه بزرگترین وب سایت حقوقی کشور را در آنجا ارائه خواهیم داد. سامانه پیام کوتاه ما نیز به شماره ۳۰۰۰۴۶۵۰۰۰۲۰۰۰ آماده پاسخگویی به سوالات حقوقی شما خواهد بود. به امید همکاری های بیشتر


ارسال پیامک